Tüm gözlerin çevrildiği bu gelişmede, İki haftalık kırılgan ateşkese rağmen ABD ve İran arasındaki gerilim tırmanma riskini koruyor.
İki haftalık kırılgan ateşkese rağmen ABD ve İran arasındaki gerilim tırmanma tehlikeini koruyor. Pakistan’ın geçtiğimiz hafta sonu ev sahipliği yaptığı 20 saatlik görüşmelerden somut sonuç çıkmazken, ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alma duyurusı krizi yeni bir boyuta taşıdı.
BBC’den Saeed Jafari’nin derlediği analize göre, bilirkişilar önümüzdeki dönemde dört olası senaryonun konue gelebileceğini belirtiyor. Bu senaryolar arasında kontrollü çatışma, geniş geniş çaplı savaş, diplomatik tedbir arayışları ve uzun vadeli deniz ablukası yer alıyor.
Kırılgan Ateşkes ve Taktiksel Duraklama
8 Nisan’da ilan edilen ateşkes, taraflar arasında farklı yorumlamalara konu oluyor. Foundation for Defense of Democracies’ten Behnam Ben Taleblu, “Çatışma harekete geçtiktan akabinde mutabakat olasılığı başından beri sıfıra yakındı” diyor. Taleblu, tarafların yıllardır anlaşamadığı temel politik farklılıkların bunalımle daha da derinleştiğine dikkat çekiyor.
Ateşkesin kalıcı olmaması tablounda, tarafların enerji santralleri ve köprüler gibi hayati altyapıları amaç alabileceği belirtiliyor. Buna karşın bu tür saldırıların geniş geniş çaplı insani ve ekonomik neticelar doğurabileceği uyarısı yapılıyor.
Öne Çıkan Noktalar
Gölge Savaş Senaryosu
Bilirkişiların en olası senaryo olarak irdelediği “kontrollü tırmanış” senaryosu, tarafların topyekûn savaştan kaçınırken askeri eylemleri tamamen durdurmadığı bir tablou tanımlıyor. Bu senaryoda altyapı tesisleri, askeri amaçler ve ikmal hatlarının vurulması olası görülüyor.
Uluslararası ilişkiler bilirkişiı Hamidreza Azizi, “İki taraf da topyekûn bir savaşa girmeden karşı tarafı tesirlemek için elindeki seçenekleri değerlendirip baskı araçlarını kullanmak istiyor” ifadelerini kullanıyor. Yemen’deki Husiler üzerinden yeni eylemlerin gelebileceği belirtilirken, yanlış hesap tehlikeinin tırmanmayı tetikleyebileceği vurgulanıyor.
Sonraki Adımlar
Sessiz Diplomasi İhtimali
Pakistan’daki müzakereler başarısız olsa da diplomasi kanallarının tamamen kapandığı sonucuna varılmıyor. Pakistan’ın iki tarafa da mesaj taşıyarak mutabakat sağlama çabalarını sürdürdüğü, Katar, Umman, Suudi Arabistan ve Mısır gibi geleneksel arabulucuların daha aktif roller alabileceği ifade ediliyor.
Buna karşın kilit nokta, tarafların 15 maddelik ABD teklifi ve 10 maddelik İran önerisiyle kendi çerçevelerini dayatmayı sürdürmesi. Bu yüzden kısa vadede geniş çaplı bir mutabakat beklentisinin gerçekçi olmadığı belirtiliyor.
Bundan Sonra Ne Olacak?
Uzun Vadeli Deniz Ablukası Riskleri
Trump’ın Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alma duyurusı, krizin en kritik boyutunu ortaya çıktıruyor. Bu politika hem İran’ı petrol gelirlerinden mahrum bırakmayı hem de Çin’i ekonomik olarak zorlamayı amaçlıyor. Behnam Ben Taleblu, ablukanın yeterli istihbarat kaynaklarıyla işlevsel olabileceğini buna karşın İran’ın uzun kıyı şeridinin operasyonu zorlaştırdığını belirtiyor.
Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama 20,9 milyon varil petrol geçişi gerçekleştirildiğı dikkate alındığında, ablukanın uluslararası enerji piyasalarında kayda değer fiyat artışlarına neden olabileceği değerlendiriliyor. Bunun yanı sıra Husilerin Babülmendep Boğazı’ndaki trafiği engelleme ihtimalinin petrol fiyatlarını daha da yukarı çekebileceği ifade ediliyor.
Yapısal İstikrarsızlık Dönemi
Bilirkişilar bölgenin savaş ve barış arasındaki sınırın bulanıklaştığı yeni bir döneme girdiğini belirtiyor. Hamidreza Azizi, “İki taraf da bu çatışmanın sona ermesini istese de kısa vadede bu pek olası görünmüyor” yorumunu yapıyor.
Halihazırdaki tabloun “yapısal istikrarsızlık” olarak tanımlandığı analizde, tarafların askeri araçlara başvurmaya devam ederken diplomatik kanalları kısmen açık tuttuğu vurgulanıyor. Oyun kurallarının net olmadığı bu ortamda, en ufak taktiksel ilerlemelerin bile bunalımin gidişatını öngörülemez şekilde tesirleyebileceği ifade ediliyor.
Editör Yorumu
ABD-İran geriliminin uluslararası enerji güvenliği üzerindeki tesirleri göz ardı edilemez. Hürmüz Boğazı’ndan geçen günlük 20 milyon varilin üzerindeki petrol akışının kesintiye uğraması tablounda, uluslararası petrol fiyatlarında yaşanacak artışın tüm dünya ekonomisini olumsuz tesirlemesi kaçınılmaz. Türkiye’nin de enerji ithalatçısı konumunda olması nedeniyle bu bunalımden doğrudan tesirlenme tehlikei bulunuyor. Diplomatik tedbir arayışlarının acilen yeniden canlandırılması, bölgesel istikrar ve uluslararası ekonomi açısından hayati önem taşıyor.
Konu, kamuoyunun gündemindeki önemini korumaya devam ediyor.