Kamuoyunda büyük yankı uyandıran bu haberde, TL’nin Reel Değer Artışının Firmalara Etkisi
Geçtiğimiz dönemde Türk Lirası’nın döviz kurları karşısında reel değer kazanması, firmalar kesiminde önemli davranış değişikliklerine yol açacak boyutlara ulaştı.
TL’nin Reel Değer Artışının Firmalara Tesirsi
Geçtiğimiz dönemde Türk Lirası’nın döviz kurları karşısında reel değer kazanması, firmalar kesiminde belirleyici davranış değişikliklerine yol açacak boyutlara ulaştı. Ekonomi uzmanı Emre Alpan’ın analizine göre, bu durum bilhassa üretim alanünde iki temel yük ortaya çıktıruyor: rekabet gücü kaybı ve yüksek reel faiz.
Rekabet Gücü Kaybı Mekanizması
TL’nin değer kazanması yurtiçi TL maliyetlerini artırıyor, bilhassa işçi ücretleri giderek daha pahalı hale geliyor. Bu tablo emek yoğun alanleri doğrudan işlevselyor. Ocak ayı verilerine göre tekstil alanünde 835 kuruluş kapanırken, istihdam kaybı 11.905 kişiye ulaştı.
Öne Çıkan Noktalar
Rekabet gücünün aşınmasıyla birlikte Türkiye pahalı hale geldiği için ithalat kolaylaşıyor. Bunun somut göstergesi, yurtiçi kredi kartlarının yurtdışında yaptığı harcamaların (bir çeşit ithalat), yurtdışı kredi kartlarının yurtiçinde yaptığı harcamaları (bir çeşit ihracat) ilk defa geçmesi gerçekleşti.
Reel Faiz Yükü ve Grafik Analizi
Firmaların ikinci yükü olan yükselen reel faiz, Haziran 2023’ten Mart 2026’ya kadar olan dönemdeki fiyat setleri analiz edildiğinde net olarak görülüyor. Grafikte TÜFE ile dolar değişimleri arasındaki açıklık giderek büyüyor, yani Türkiye’de üretilen mal ve hizmetler dolar bazında giderek daha pahalı hale geliyor.
Neden Önemli?
Faiz ve TÜFE serileri arasındaki açıklık ise reel faizin giderek yükseldiğını gösteriyor. TL’nin reel değerlenmesi yükseldikça, kur üzerinde artış beklentisi oluşmasın diye reel faizler yükseliyor. Bu faiz yükü büyük ölçüde firmalar kesimi tarafından ödeniyor.
Konunun Önemi ve Etkileri
Alanel Etkiler ve Eğilimler
Reel sektörün döviz pozisyon açığı son 7.5 yılın doruksine ulaşmış tabloda. Lojistik alanünde yeni bir kazanç kapısı olarak yurt dışına fabrika taşıma eğilimi öne çıkıyor. Bu tablo, TL’nin reel değerindeki artışın firmaları yurtdışı alternatiflerine yönlendirdiğini gösteriyor.
Göreli fiyatlardaki sapmalar, finansal davranışlarda bozulmaya yol açarak ekonominin diğer kesimlerine de farklı yükler bindiriyor. Bilhassa emek yoğun sektörlerdeki bu değişim, istihdam yapısında kalıcı dönüşümlere neden olabilir.
Editör Yorumu
TL’nin reel değer kazanımının firmalar üzerindeki tesirsi, Türkiye ekonomisinin yapısal değişim sürecinin bir parçası olarak değerlendirilmeli. Rekabet gücü kaybı ve yükselen reel faiz yükü, bilhassa KOBİ’lerin ayakta kalma politikalerini yeniden gözden geçirmelerini gerektiriyor. Merkez Bankası’nın para yaklaşımsı hükümlarının bu dengeleri nasıl etkileyeceği, önümüzdeki dönemde yakından takip edilmesi gereken hayati bir konu olarak öne çıkıyor.
Konuya ilişkin yeni açıklamaların gelmesi bekleniyor.