Kamuoyunda büyük yankı uyandıran bu haberde, Türkiye’de kamu alımlarında şeffaflık ve rekabet ilkeleri ciddi bir darbe alırken, ilansız pazarlık usulü ihalelerin son iki yılda iki katına çıktığı ortaya çıktı.
Türkiye’de kamu alımlarında şeffaflık ve rekabet ilkeleri kayda değer bir darbe alırken, ilansız pazarlık usulü ihalelerin son iki yılda iki katına çıktığı gün yüzüne çıktı. Herkesin katılımına açık kamu ihalelerinde 2025 sonunda, yüzde 37,06’sı ilansız pazarlık usulü olmak üzere, pazarlık usulüyle alımlar yüzde 16,63’ten yüzde 37,23’e yükseldi. 2023 ve 2024’te bu yöntem ağırlıklı olarak deprem akabindesı inşa ve hizmet etkinlikleri için kullanıldığı için bu iki yılda doruk görüldü.
AB ile Türkiye karşılaştırması çarpıcı
Abdullah Karaer yaşandırilen ve hakemli bilimsel dergi olan Sayıştay Dergisi’nde yayınlanan çalışmada, Türkiye ve AB ülkelerindeki kamu alımı sistemları karşılaştırmalı bir şekilde analiz edildi. Bu doğrultuda, AB ülkeleri toplamında 2024’te tutar bazında ihaleyle yapılan kamu alımlarının oran olarak 85,1’i açık ihalelerden oluşurken, Türkiye’de bu oranın yüzde 61,98’e gerilediği belirlendi. Rekabetçi olmayan usullerin kullanımının tutar bazında toplamdaki payının AB’de oran olarak 6, Türkiye’de ise yüzde 28,9 gerçekleştiğu tespit edildi.
Yolsuzluk tehlikei ve maliyet artışı
Araştırmada, önceden öngörülemeyen acil ihtiyaçlar için istisnai olarak başvurulması gereken ilansız pazarlık usulünün yaygın bir sistem haline gelmesinin, alım yapan görevlilere fazla inisiyatif sağladığı için yolsuzluk ve usulsüzlük riski taşıdığı vurgulandı. Bunun yanı sıra, pazarlık usulü ihalelerde daha yükselen maliyetler çıktığı, antlaşma bedelinin yaklaşık maliyete oranının açık usullerde yüzde 80, pazarlık usulünde ise yüzde 88 olarak gözlendiği kaydedildi. Bu tabloun, vatandaşın cebine yansıyan ek maliyetler anlamına geldiği değerlendiriliyor.
Önlem önerileri ve tasarruf potansiyeli
Araştırmada, kamu alımlarının şeffaflık, rekabet, eşit muamele ve orantılılık ilkelerine uygun yapılması, rekabetçi usullerin kullanılması, ilansız pazarlık usulünün kullanım şartlarına uyulması, doğrudan alıma imkan sağlayan eşik değer sistemsının kaldırılması önerildi. Açık ihale usulünün yaygınlaştırılması halinde belirleyici miktarda tasarruf sağlanmasının mümkün gerçekleştiğu ifade edildi.
Editör Yorumu
Türkiye’nin kamu ihalelerinde AB standartlarının oldukça gerisinde kalması, yalnızca bir şeffaflık problemu değil aynı zamanda ciddi bir ekonomik verimlilik sorunsidir. Deprem akabindesı acil ihtiyaçlar gibi geçici tabloların kalıcı bir ihale kültürüne dönüşmemesi için mevzuat reformu ve elektronik ihale sistemlerinin yaygınlaştırılması hayati önem taşıyor. Vatandaşın ösöylediği vergilerin daha tesirn kullanılabilmesi için rekabetçi usullere dönüş şart.
Bu önemli gelişmenin yansımaları önümüzdeki günlerde netleşecek.
