Gündeme gelen son gelişmelere göre, Küresel Bilim Düzeni Değişiyor: Çin Kritik Eşiği Aştı
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) Mart 2026 raporu, bilim ve teknoloji alanında küresel dengelerin değiştiğini ortaya koydu.
Uluslararası Bilim Düzeni Değişiyor: Çin Hayati Eşiği Aştı
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) Mart 2026 değerlendirmeu, bilim ve teknoloji alanında küresel dengelerin değiştiğini ortaya koydu. Değerlendirmea göre Çin, inceleme-geliştirme (Ar-Ge) harcamalarında ABD ile aynı seviyeye ulaşırken, satın alma gücü paritesine göre ABD’yi geride bıraktı. Her iki ülke de yıllık 1 trilyon doların üzerinde Ar-Ge sermayeı yapıyor.
ABD’nin 80 Yıllık Önderliği Sorgulanıyor
İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana bilim ve teknolojide lider konumda olan ABD’nin bu üstünlüğü artık tehlikede. İnternet, mRNA aşıları, yarı iletkenler, mikroişlemciler ve GPS gibi birçok hayati buluş ABD laboratuvarlarından çıkmıştı. Ohio Eyalet Üniversitesi Kamu İşleri Profesörü Caroline Wagner, The Conversation’da kaleme aldığı yazıda, “Bu liderlik, kamu sermayelarıyla katkılenen üniversiteler, federal inceleme laboratuvarları ve açık bilim kültürü sayesinde inşa edildi. Bilimsel üretim, ABD ekonomisinin büyümesine de doğrudan katkı sağladı” diyor.
Çin’in Yükselişi: Sistemli Bir Politika
Euronews’in derlediği verilere göre, Çin 1980’lerde Ar-Ge harcamalarında dünyanın en sınırlı seviyelerinden birini görüyordu. Ancak son yıllarda izlediği politikak yaklaşımlarla hızlı bir yükseliş yakaladı.
2019’da en çok atıf alan bilimsel makalelerde ABD’yi geçen Çin, 2022’de toplam atıf sayısında da önderliğe yükseldi. 2024’te ise toplam bilimsel yayın sayısında ABD’yi geride bırakarak tarihi bir ilke imza attı. Aynı yıl, prestijli dergileri izleyen Nature Index’te de oran olarak 17’lik üstünlük sağladı.
Patent Başvurularında Dev Fark
Wagner’e göre, patent başvurularında da fark dikkat çekiyor. Çinli kurumlar 2024’te yaklaşık 1,8 milyon patent başvurusu yaparken, ABD’de bu sayı 600 bin civarında kaldı.
ABD’deki Gerilemenin Nedenleri
Wagner, Çin’in yükselişinin bir problem olmadığını, asıl riskin ABD’nin bilimsel sermayelardan geri çekilmesi gerçekleştiğunu söylüyor. ABD’de federal Ar-Ge harcamaları 2010’da doruk yaptıktan akabinde düşüşe geçti ve GSYH içindeki payı 1960’lardaki seviyelerin gerçekleştikça altına indi. Bugün ABD’de inceleme finansmanının büyük kısmı özel alan tarafından karşılanıyor. Buna karşın kuruluşler, son yıllarda temel bilim yerine daha çok ürün geliştirmeye odaklanıyor ve açık bilim üretimine daha az katkı sağlıyor.
Uluslararası İş Birliklerinde Kısıtlamalar
ABD’de bu aşamate uluslararası bilimsel iş birliklerine yönelik kısıtlamalar da dikkat çekiyor. Wagner, “Yabancı incelemecılara yönelik artan denetimler ve vize süreçlerindeki zorluklar, ülkenin uzun yıllar boyunca sahip olduğu ‘uluslararası yetenek çekim merkezi’ olma özelliğini zayıflatıyor” derken, ekliyor: “Oysa ABD’nin bilimsel gücünün belirleyici bir kısmı göçmen araştırmacılardan geliyordu.”
2000 yılından bu yana ABD adına kazanılan Nobel ödüllerinin yaklaşık yüzde 40’ı göçmen bilim insanlarına ait.
Ekonomik Neticeları Endişe Verici
Uzmanlara göre Ar-Ge sermayelarındaki düşüş yalnızca bilimsel önderliği değil, ekonomik büyümeyi de tehdit ediyor. Bazı tahminlere göre, ABD’de inceleme bütçesinde oran olarak 20’lik bir kesinti, önümüzdeki 10 yılda ekonomiyi yaklaşık 1 trilyon dolar küçültebilir.
Editör Yorumu
OECD değerlendirmeu, uluslararası bilim ve teknoloji rekabetinde yeni bir dönemin harekete geçtiğını gösteriyor. Çin’in sistematik sermaye politikasi meyvelerini verirken, ABD’nin geleneksel bilimsel üstünlüğü sorgulanır hale geldi. Bu tablo yalnızca akademik bir rekabet değil, aynı zamanda ekonomik güç dengelerini de yeniden şekillendirecek bir değişimün habercisi. Önümüzdeki on yıl, hangi ülkenin yenilikçilik ekosistemini daha iyi yöneteceğinin belirleneceği hayati bir dönem olacak.
Tüm gelişmelerin yakından izleneceği ifade ediliyor.
