Yapılan açıklamalar doğrultusunda, Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Başkanı Fatih Birol, Orta Doğu’daki savaşın küresel enerji piyasalarında kalıcı etkiler yaratacağını belirterek önümüzdeki 2 yıl boyunca yüksek fiyat ve oynaklığın devam edeceği uyarısında bulundu.
Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) Başkanı Fatih Birol, Orta Doğu’daki savaşın uluslararası enerji piyasalarında kalıcı tesirler yaratacağını belirterek önümüzdeki 2 yıl boyunca yükselen fiyat ve oynaklığın devam edeceği uyarısında bulundu. Birol, Türkiye’nin bu aşamaten Asya ve Avrupa’daki ülkeler kadar tesirlenmeyeceğini ifade etti.
Krizin uluslararası enerji dengelerine etkisi
Bloomberg HT’ye konuşan Birol, halihazırdaki krizin yalnızca kısa vadeli bir arz sorunu olmadığını, küresel enerji dengelerini yeniden şekillendirecek bir kırılma olduğunu altını çizdi. Savaşın başlamasından kısa süre sonra devreye aldıkları önlemlere öne çıkan Birol, “Savaş başladıktan 15 gün sonra 400 milyon varillik petrol arzı açıkladım, bu bütün dünya için sigorta” dedi.
Birol, gerekirse rezervlerin kullanılmaya devam edilebileceğini belirterek, “Daha zor tablolarla karşılaşırsak petrol rezervlerinin devamını kullanabiliriz” ifadelerini kullandı. Üç hafta boyunca kamuoyuna duyuru yapmaktan kaçındıklarını da belirten Birol, “Piyasaları yönlendirmek istemedik ama işin vehameti anlaşılmayınca konuşma hükümı aldım” açıklamasını yaptı.
Hürmüz Boğazı’ndaki ilerlemeler ve 2 yıllık aşama
Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerin etkisinin kalıcı olacağını vurgulayan Birol, “Yarın Hürmüz açılsa bile artık savaş öncesine gelebilmek için kayda değer bir zamana, rehabilitasyon sürecine ve ciddi paraya ihtiyaç var” dedi. Bu sürecin en az iki yıl sürebileceğini belirten Birol, “Tespitlerimize göre bu süre 2 yıl, enerji ithalatçısı ülkeler için çok zor bir dönem olacak” değerlendirmesinde bulundu.
Gelişmenin Boyutları
Uluslararası enerji piyasalarında dalgalanmanın süreceğine öne çıkan Birol, “2 yıla yakın bir süre dünya enerji piyasaları volatil bir dönemden geçebilir” ifadelerini kullandı. Bunalımin kolay çözülemeyeceğini vurgulayan Birol, “Tablou düzeltebilecek sihirli değnek yok” söyledi.
Jet yakıtı krizi ve Avrupa’ya etkileri
Krizin bilhassa Avrupa’da enerji tedarik zincirini ciddi şekilde tesir ettiğini belirten Birol, jet yakıtı tarafında risklerin arttığını söyledi. “Avrupa jet yakıtının yüzde 75’ini Orta Doğu’dan alıyordu, şimdi Nijerya ve ABD’den alıyor” diyen Birol, havayolu şirketlerinin fiyat artışına harekete geçtiğını ifade etti.
İlgili Tarafların Görüşleri
Tedarik tarafında alternatif arayışların sürdüğünü belirten Birol, “Daha fazla ihracatı teşvik etmek için Nijerya petrol bakanıyla görüşeceğim” söyledi. Buna karşın arzın yeterince artmaması halinde risklerin büyüyebileceğine dikkat çekerek, “Daha fazla jet yakıtı gelmezse 6-7 hafta akabinde Avrupa ve bazı ülkelerde kayda değer sıkıntılar görülebilir” uyarısında bulundu.
Türkiye için alternatif hatlar ve sınırlı etki
Uluslararası petrol fiyatlarındaki yükselişin Türkiye’yi de etkileyeceğini belirten Birol, bunun enflasyon ve ekonomi açısından olumsuz gerçekleştiğunu dile getirdi. Buna karşın Türkiye’nin tesirlenme düzeyinin görece daha sınırlı kalabileceğini ifade eden Birol, “Türkiye Asya ve Avrupa’daki ülkeler kadar etkilenmeyecek” söyledi.
Son Durum ve Beklentiler
Enerji arzı açısından alternatif hatların önemine de değinen Birol, “Bakan Şimşek ile de açıkladım, Türkiye için Basra Ceyhan belirleyici bir alternatif” değerlendirmesinde bulundu. Basra Ceyhan boru hattının Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak öne çıktığını belirten Birol, bu sayede Türkiye’nin enerji arz güvenliğinin nispeten korunabileceğini altını çizdi.
Uluslararası enerji haritasındaki kalıcı değişim
Hürmüz Boğazı’nın artık eski güvenilirliğini yitirdiğini belirten Birol, “Hürmüz Boğazı güvenilir bir boğaz olma özelliğini yitirdi, bu kriz dünya enerji haritasını yeniden dizayn edebilir” dedi. Birol’a göre bu süreç, uluslararası enerji sisteminde kalıcı değişimlerin habercisi: “Enerji dünyasında büyük değişiklikler başlayacak, dünya ekonomisinin tek bir boğaza bağlı olma gerçeği tarihe karışacak.”.
Kısa vadede ise tablonun net gerçekleştiğunu söyleyen Birol, “Hürmüz yarın açılsa bile uzun bir süre volatil seyir ve yükselen fiyat sürecek” ifadelerini kullandı.
Editör Yorumu
Fatih Birol’un duyuruları, Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin küresel enerji sisteminde yarattığı yapısal dönüşümi net bir şekilde ortaya koyuyor. Enerji ithalatçısı ülkeler için önümüzdeki 2 yılın zorlu geçeceği öngörüsü, Türkiye’nin coğrafi konumu ve alternatif enerji hatları sayesinde bu süreci nispeten daha az hasarla atlatma potansiyeline işaret ediyor. Basra Ceyhan hattının politikak önemi bir kez daha öne çıkarken, uluslararası enerji haritasının yeniden şekillenme sürecinde Türkiye’nin jeopolitik konumunun getirdiği imkânlar dikkatle değerlendirilmeli.
Konu, kamuoyunun gündemindeki önemini korumaya devam ediyor.